เทศกาลทิ้งกระจาด มูลนิธิป่อเต็กตึ๊ง       

ดร.อุเทน  เตชะไพบูลย์   อดีตประธานกรรมการมูลนิธิป่อเต็กตึ๊ง  เคยพูดไว้ว่า   เนื้อแท้ของการทำบุญในเทศกาลทิ้งกระจาดมีความสำคัญอยู่  2  ประการ   กล่าวคือ   “…ทิ้งกระจาดมีความหมายสำคัญ  2  อย่างที่เราเรียกว่า   “ อิ๋มซี   และ   เอี่ยงซี “   อิ๋ม ( 音 )   คือวิญญาณ เอี๋ยง ( 陽) คือชีวิต   ซี  ( 施 ) คือการแจก  พิธีทิ้งกระจาด คือ การทำบุญอุทิศให้ดวงวิญญาณ ร่วมไปกับการแจกทานให้ผู้มีชีวิตที่ยากไร้  งานทิ้งกระจาดจึงต้องทำทั้ง  2  ส่วน   ทำบุญกันในศาลเจ้าก่อน     แล้วจึงมาแจกของ…..”     จึงสอดคล้องกับจริยวัตรขององค์หลวงปู่ไต้ฮงโจวซือ ผู้ซึ่งช่วยทั้งผู้ที่เสียชีวิตโดยไร้ญาติขาดมิตร    และช่วยสงเคราะห์ผู้ยากไร้ที่ยังมีชีวิตอยู่ในโลกนี้    เทศกาลทิ้งกระจาด  จึงเป็นเทศกาลที่ครบถ้วนทั้ง  “ ทำบุญและให้ทาน ”

               ประเพณีทิ้งกระจาด    เป็นความเชื่อของพุทธบริษัทจีนฝ่ายมหายาน  ประเพณีที่ถือปฏิบัติมาเนิ่นนานตั้งแต่สมัยพุทธกาลสองพันกว่าปีล่วงมาแล้ว     ในสมัยนั้นเล่ากันว่าพระอานนท์     เป็นเถระผู้เริ่มทำเป็นองค์แรก     โดยพระพุทธองค์ทรงแนะนำให้พระอานนท์ทำการสะเดาะเคราะห์  เพื่อให้รอดพ้นจากบ่วงกรรม ให้พระอานนท์ทำพิธีกรรมอุทิศส่วนกุศลแก่เปรต  และ    ดวงวิญญาณที่ล่วงลับไปแล้ว   โดยการนิมนต์พระภิกษุสงฆ์สวดพระพุทธมนต์       แล้วแจกจ่ายสิ่งของเครื่องอุปโภคบริโภค   เป็นไทยทานแก่สัตว์โลกผู้ยากไร้ทั้งหลาย และ  อุทิศส่วนกุศลให้แก่ดวงวิญญาณที่กำลังทนทุกข์อยู่ในนรกภูมิ  หรือ  ที่ล่องลอยเที่ยวขอส่วนบุญ   ด้วยไร้ญาติ  หาที่จุติมิได้

                   ความมีอยู่ว่า   พระอานนท์ตามเสด็จพระพุทธเจ้ามาถึงตำบลนิโครธาราม   กรุงกบิลพัสดุ์   เมื่อตั้งกรดปักธุดงค์นอกเมืองแล้ว      พระอานนท์ได้ปลีกวิเวกออกไปบำเพ็ญเพียรห่างไกลจากสาวกทั้งหลาย   ปรากฏว่ามีเจ้าแม่กวนอิมได้แปลงกาย       เป็นผีเปรตอสูรกายมาปรากฏตัว  และ แจ้งให้ทราบว่า  พระอานนท์จะถึงแก่ความตายในอีก  3  วันข้างหน้า   หากไม่อยากตายแล้วไปอยู่กับพวกตน  พระอานนท์ต้องทำบุญทำทานให้บรรดาผู้ยากไร้  และ ผีเปรตอสูรกายทั้งหลาย    พระอานนท์เป็นพหูสูต      ได้ฟังดังนั้นก็รู้แจ้งเห็นจริงตามที่ผีเปรตมาบอก  พระอานนท์มีความกังวลจึงเข้าเฝ้าสัมมาสัมพุทธเจ้า และ เล่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น พระพุทธองค์จึงได้สอนให้พระอานนท์ทำพิธีสะเดาะเคราะห์  แต่เนื่องจากการจะโปรดอสูรกาย   วิญญาณที่ล่องลอยอยู่นั้น ไม่อาจทำได้ด้วยวิธีการให้ทานธรรมดา   ต้องอาศัยส่งส่วนบุญด้วยพุทธนุภาพ  ดังนั้นจึงต้องประกอบพิธีสันนิบาตพุทธจักร   นั่นก็คือต้องถึงพร้อมด้วย   พระพุทธ    พระธรรม  พระสงฆ์ ซึ่งเป็นที่มาของประเพณีทิ้งกระจาด   ที่พุทธบริษัททั้งหลายอนุโมทนา  เลื่อมใส   ถือปฏิบัติต่อกันมานับพันปี เพราะภายหลังจากประกอบพิธีให้ทานในคราวนั้น ทำให้พระอานนท์มีชีวิตยืนยาวต่อมาอีกหลายปี    ทั้งนี้เนื่องมาจากกุศลผลบุญที่ได้กระทำในครั้งนั้น  กาลเวลาได้ปรับเปลี่ยนให้การดำเนินพิธีกรรมแตกต่างออกไปจากดั้งเดิม  ตามสภาพของแต่ละท้องถิ่น

              ในสมัยก่อน เมื่อใกล้ถึงวันเปิดประตูผี   คือวันขึ้น 1 ค่ำเดือน 7   ตามปฏิทินจีน   บรรดาโรงเจ   หรือ   สถานสาธารณกุศล       จะมีการบอกบุญให้ชาวบ้านร้านถิ่นร่วมงานบุญประเพณีทิ้งกระจาด  โดยการนำตะกร้าสานด้วยไม้ไผ่ตาห่างบ้างถี่บ้างเป็นรูปวงกลม    ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 10 นิ้ว  คล้ายเข่งปลาทู   เพียงแต่ไม่มีขอบสูงที่ก้นตะกร้ามีกระดาษสีแดง  หรือ  สีเหลือง     แจ้งกำหนดของงานทิ้งกระจาด      ของสำนักโรงเจที่เอาตะกร้ามาวาง   กำหนดวันมาเก็บตะกร้า  จากนั้นเมื่อถึงกำหนดวันนัดหมาย   เจ้าหน้าที่โรงเจก็จะมาเก็บ    ผู้ที่ได้รับก็จะนำสิ่งของ  ซึ่งส่วนใหญ่เป็นอาหารแห้งใส่ไว้  หรือเป็นเงินจำนวนที่ตนพอใจจะทำบุญ  โรงเจนั้น ๆ  ก็จะนำสิ่งของ หรือ ปัจจัย ไปดำเนินการต่อไป 

ต่อมา  ได้เปลี่ยนรูปแบบมาเป็นการรับแจกสิ่งของกันตรง ๆ      โดยวิธีการให้ผู้คนมารอคอยที่หน้าศาลเจ้า  หรือ  มูลนิธิ เมื่อถึงกำหนดเวลาที่คณะกรรมการกำหนดไว้   ก็จะเปิดประตูให้เข้าไปในพื้นที่ที่เตรียมไว้  แรก ๆ  ก็เป็นระเบียบเรียบร้อยดี  แต่พอผู้คนมากขึ้น   ก็กลายเป็นเรื่องที่น่าสยดสยองสำหรับผู้คนที่ยืนรออยู่หน้าประตู  ถูกผู้คน ที่อยู่แถวหลังดันจนล้ม  และถูกเหยียบเป็นอันตราย และถูกปรับเปลี่ยนต่อมาเป็นการเข้าแถว  มีการแจกบัตร  มีวิธีการเพิ่มขึ้น เป็นการกันไม่ให้คลื่นมนุษย์ไหลเลื่อนเร็วนัก   อย่างที่มูลนิธิป่อเต็กตึ๊งทำกันมาหลายปี     ก็เป็นวิธีที่ป้องกันเหตุร้ายที่อาจจะเกิดขึ้น   

            วิธีการของการบอกบุญทิ้งกระจาดก็เปลี่ยนไปเช่นกัน     การเอากระจาดไปวางเพื่อให้ผู้คนใส่สิ่งของนั้นก็กลายเป็นการประกาศบอกบุญกันตรง ๆ  ที่ยังทำตามประเพณีดั้งเดิม   อาจยังมีเหลืออยู่บ้างก็น้อยเต็มที  จากสิ่งของวางอยู่ในตะกร้าสานด้วยไม่ไผ่เล็ก  ที่ผู้ไปแย่งได้จากงานทิ้งกระจาด ก็กลายเป็นสิ่งของที่อยู่ในกระจาดสานด้วยไม่ไผ่ หรือ หวายแทน หรือ เป็นหมวกสานที่ชาวจีนเรียกว่า  “โก่ยโล้ย “  หรือ “ กุยเล้ย “    แทนตัวหมวกสานนี้ก็เหมือนตะกร้า เอาสิ่งของที่ได้รับแจกใส่ไว้ในหมวกสานสามารถเคลื่อนย้ายสิ่งของได้โดยสะดวก    ต่อมาก็ถึงยุคพลาสติค   ถุงพลาสติคที่สามารถทนแดดทนฝน  สามารถหิ้วได้ ใส่ของได้มาก และ เบาแรง บ้างก็ว่าหมวกสานไม้ไผ่เหมือนบ้านหลังคามุงจาก   การทำบุญหมวกสาน 1 ใบ     เหมือนการทำบุญสร้างบ้าน 1 หลังให้ความร่มเย็น

           ระยะเวลา  1 เดือน  เริ่มจากวันเปิดประตูผี  หรือ เดือนปล่อยผี    บรรดาผีเปรต   ผีนรก   วิญญาณเร่ร่อนไร้ญาติทั้งหลาย    ได้รับอนุญาตให้ออกมาขอแบ่งส่วนบุญจากผู้คนในโลกมนุษย์   ไปจนกระทั่งวันที่  29  เดือน 7  อาจพูดได้ว่าเมืองนรกจัดวัน  VACATION หรือวันพักผ่อนประจำปี ให้กับผีนรก 1 เดือนเต็มในระหว่างนี้พุทธบริษัทจีนจะจัดหาเครื่องเซ่นไหว้   ที่ประกอบด้วยอาหารคาวหวาน  เสื้อผ้ากระดาษ ฯ  ไปไหว้ตามศาลเจ้าที่ตนนับถือ  ทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่ญาติมิตรที่ล่วงลับไปแล้ว  และ  ยังเผื่อแผ่ไปยังวิญาณไร้ญาติในโอกาสเดียวกันด้วย   นอกจากนี้ยังนำสิ่งของที่เซ่นไหว้นั้น  แจกจ่ายให้แก่ผู้ยากไร้  ขาดแคลน  เป็นที่น่าชื่นชมอย่างยิ่ง  การกำหนดวันทิ้งกระจาดแจกจ่ายสิ่งของ  แล้วแต่กำหนดของแต่ละสำนัก  ทั้งนี้ต้องไม่เกินกำหนด 1 เดือน  ซึ่งเป็นวันกำหนดปิดประตูผี  ที่วิญญาณทั้งหลายที่ออกมาคอยรับแบ่งส่วนบุญนั้น  ต้องกลับตามกำหนด ในระหว่างหนึ่งเดือนนี้ จะมียมทูต จ้าวแห่งผีออกมาปรากฏกาย   เป็นตัวคอยกำกับความประพฤติของบรรดาวิญญาณ   ผีเร่ร่อนทั้งหลายที่ออกมาขอส่วนบุญในโลกมนุษย์   ยมทูตองค์นี้มีชื่อว่า   ไต่สื่อเอี๊ย  หน้าตาน่ากลัว  ว่ากันว่าเป็นปางดุร้ายของเจ้าแม่กวนอิม ที่มาคอยดูแล   และกำหราบบรรดาผีนรก

            มูลนิธิป่อเต็กตึ๊ง จัดงานประเพณีทิ้งกระจาดในเดือน 7 ตามจันทรคติของจีน ซึ่งมูลนิธิฯถือเป็นนโยบายหนึ่งที่ปฏิบัติต่อเนื่องมาเป็นเวลานาน  ไม่ต่ำกว่าอายุการก่อตั้งมูลนิธิฯ
            เมื่อ 100 ปีที่แล้ว    และคาดว่าน่าจะเป็นมูลนิธิแห่งแรกที่จัดงานทิ้งกระจาดอย่างเป็นทางการและเป็นกิจจะลักษณะ  เพราะถือเป็นประเพณีการทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่เพื่อนมนุษย์ที่ล่วงลับไปแล้วทั้งที่เป็นญาติและไม่เป็นญาติพร้อมกับทำทานให้แก่ผู้ยากไร้   เป็นงานบุญที่ยิ่งใหญ่ ที่ปฏิบัติสืบทอดมาตั้งแต่สมัยพุทธกาล  ด้วยการนำสิ่งของเครื่องเซ่นไหว้ เช่น ข้าวสาร
อาหารแห้ง มากราบไหว้เพื่ออุทิศส่วนกุศล    หลังจากนั้นทางมูลนิธิฯ ก็จะรวบรวมสิ่งของพร้อมด้วยจัดซื้อมาสมทบเพื่อนำแจกจ่ายแก่ผู้มารับของ   พร้อมนำมอบองค์กรต่างๆ ทั้งภาครัฐและเอกชน คิดมูลค่าการดำเนินงานแต่ละปีไม่ต่ำกว่า 10 ล้านบาท  

ในปี  2553   มูลนิธิป่อเต็กตึ๊ง    กำหนดให้ถือเอาวันที่ 24 กรกฎาคม ให้บรรดาผู้มีจิตศรัทธามาร่วมบริจาค ณ มูลนิธิป่อเต็กตึ๊ง      หลังนำเข้าสู่พิธีการทางศาสนาแล้ว จะรวบรวมสิ่งของที่ประชาชนนำมาร่วมทำบุญนี้ แจกจ่ายแก่ประชาชนที่ขาดแคลนต่อไป  โดยกำหนดแจกจ่าย  2 วัน  2  สถานที่ ดังนี้

    1. วันศุกร์ที่ 13 สิงหาคม  2553   ทำพิธีทิ้งกระจาด     แจกจ่ายสิ่งของที่สุสานของมูลนิธิ  ฯ    ตำบลโรงเข้  อำเภอบ้านแพ้ว   สมุทรสาคร   เวลาประมาณ 14.30 น.ซึ่งกำหนดแจก  4  พันชุด

   2. วันจันทร์ที่  6 กันยายน  2553   มีพิธีทิ้งกระจาดแจกจ่ายสิ่งของ ที่ ทำการมูลนิธิป่อเต็กตึ๊ง  ระหว่างเวลา 06.00  ถึง  11.00 น.  ซึ่งได้เตรียมเครื่องอุปโภคบริโภคไว้ประมาณ 6 หมื่นชุด

   วันอังคารที่ 7 กันยายน 2553  เป็นวันปิดประตูผี  มีการเซ่นไหว้ตามศาลเจ้า ต่าง  ๆ ที่มีการจัดงานประเพณีทิ้งกระจาด  มูลนิธิป่อเต็กตึ๊งก็เช่นกัน เป็นการบอกกล่าวให้รู้กันว่าสิ้นสุดประเพณีทิ้งกระจาดประจำปีแล้ว